Systeemdenken!

De kennisdialoog heeft het leerteam en de aanwezige collega's het nodige gebracht! In voorbereiding is er door het leerteam uitgebreid stilgestaan bij de factoren tijd, inhoud, kennis en verleiding om bewust stil te gaan staan bij genoemd onderwerp. (Zie titel) Met name de gekozen werkvormen spraken aan en door de afwisseling van activiteiten werd de alom geprezen vaart er in gehouden. Kritisch punt was wel de afstemming van de theorie met de praktijk. De gekozen theorie (artikelen) waren voor de collega's niet voorhanden geweest en dat bracht met zich mee dat menig deelnemer aan de kennisdialoog zich oprecht afvroeg of de opgedane kennis nu wel specifiek met het onderwerp systeemdenken van doen had. Daarnaast was de vraag of er sprake was van een dialoog of een dialoog waarbij het aspect discussiëren de overhand ging voeren. Al met al een leerzame activiteit voor de voorbereiders (lees leerteam) die via een eigen gecreëerde bijeenkomst, de e-mail en What's app de nodige voorbereidende contactmomenten onderhield. Het doel om in te laten zien dat systeemdenken een bepaalt aantal randvoorwaarden met zich meebrengt is zeker gelukt. Evenals het zoeken en vinden van een creatieve werkvorm om de theorie aan te bieden. Puntje van kritiek (terecht) blijft het feit dat diverse deelnemers onvoldoende zijn geïnformeerd over de theorie rondom dit concept. Neemt niet weg dat de ervaring om een dergelijke activiteit vorm te geven en uit te voeren een leerzaam moment is geworden voor het leerteam. Handen en voeten geven aan een kennisdialoog geeft vele nieuwe inzichten. Een mooi moment dus om dit zelf te ervaren! Hoe leg je bijvoorbeeld nog duidelijker de link van een stelling naar de theorie? Hoe interpreteer jezelf een stelling? Hoe absoluut is absoluut? De radartjes van het systeem draaien wel. Het gaat om de menselijke relaties ter verbetering die aan deze radartjes vast zitten. Al met al een rijke ervaring om weer eens over na te denken. Iets wat wij in het onderwijs ook graag doen! Denken met als doel om beter te worden in de dingen die we nu doen. Verbeter de wereld en begin bij jezelf! Iets om over na te denken.... (Al dan niet in een bepaald systeem)

Kennisdialoog in zijn puurste vorm! #overdenken#afwegen#interpreteren

Reflecteren

Druk, druk, druk! In welk opzicht dan? Voel ik druk? Heb ik het druk? Is er een drukte van jewelste om mij heen voelbaar? Heb ik een drukke agenda? Vragen die mij zomaar te binnen schieten als ik kijk naar de opdrachten van deze week voor MLE. "Alles zit tussen je oren en de werkelijkheid is niets anders dan een eigen gekleurde subjectieve waarneming!" Deze kreet hoor ik regelmatig en eerlijkheidshalve gezegd, bezig ik deze taal ook wel eens richting een collega die vermoeid aan mijn tafel schuift om te komen klagen (lees stoom af blazen) over het onderwerp 'Druk van de onderwijsketel'. We moeten allemaal al zo veel en de verwachtingen van alles en iedereen in onderwijsland is torenhoog. iets wat ze in den Haag zeker niet zullen ontkennen! :) Wanneer ervaar ik zelf eigenlijk druk? Terwijl ik deze vraag noteer voor mij zelf, denk ik terug aan de feedback van mijn theoretisch kader. Geen vragen stellen in een tekst, zeker geen retorische. Hou het zakelijk, zuiver en puur. vermeld altijd bronnen en voorkom plagiaat door zelf aan de haal te gaan met gevleugelde uitspraken van gerenommeerde wetenschappelijke auteurs. ik staar naar mijn pen (lees muis) en besef weer dat ik afdwaal. Hee, een leuke opdracht als huiswerk! Situationeel leiderschap en reflectie. iets waar ik als schoolleider helemaal geen moeite heb. De input die het mij oplevert, geeft in de regel hernieuwd inzicht of nog beter, energie! DE remedie om vermoeidheid tegen te gaan. De feedback van 2 collega's over de kwadranten zijn herkenbaar en geven aan dat ik nu toch heel bewust situationeel kan leidinggeven. Ik ben duidelijk op de goede weg en dat stemt mij zeker tot vreugd! Ik ben dus in beweging en ontwikkel mij in de richting die ik mij voor ogen heb. Een schooleider die bewust zijn (gedrags)kenmerken inzet op de juiste momenten. Persoonlijke groei kun je dit als zodanig definiëren. Compliment voor mij zelf. Hoe vaak doe je dat eigenlijk? Jezelf een compliment laten uitspreken? In ons calvinistische landje zijn wij dat niet gewend. Nuchter en zakelijk bekijken we elk detail, geven ons oordeel en zijn weer weg. In hoeverre mag je eigenlijk zeggen dat je jezelf stiekem eigenlijk best wel goed vindt? Of neigt dit naar een al teveel opvallend narcistisch trekje? Wanneer mag je jezelf excellerend noemen? Als je na bloed, zweet en veel tranen het felbegeerde papiertje in de wacht sleept? Of komen daar toch echt nog andere criteria de hoek omwaaien? Ik ben er nog niet helemaal uit maar merk wel dat ik door de feedback van mijn collega's energie krijg. (Zie dropbox leerlijn 3/situationeel leiderschap)En dan de volgende opdracht; Quick & Dirty. Bij het lezen van deze titel krijg ik toch hele andere beelden. Zal vast niet de bedoeling zijn geweest van Adriaan... (mag ik hopen)Zijn colleges (voor een zeer select gezelschap) zijn in ieder geval interessant en geven mij stof tot nadenken. Veel modellen en concepten passeren de revue, theorie te over om te bespreken. Het houdt niet op, echt niet. jammer voor de theoretici dat een dag maar 24 uur heeft! Te weinig tijd eigenlijk om alle theorie te kunnen verbinden, te verdiepen en zo zuiver mogelijk te maken. Convergent denken. Mijn onderwerp voor mijn interventie. Ook daar ben ik druk mee in de weer. Als divergente 'zwabberende' denker vind ik het dan ook een hele mooie uitdaging om samen met enkele collega's de uitdaging aan te gaan. Zoeken naar het systeem van ons denken om een diepere denklaag aan te boren. In de hoop een nieuw antwoord te kunnen vinden op een complex vraagstuk. De komende weken zal ik het als schoolleider gaan ontdekken. Data vinden voor mijn onderzoek en deze stapsgewijs fragmentarisch ontleden. Als een echte wetenschapper die maar 1 doel voor ogen heeft: antwoord krijgen op een onderzoeksvraag die de hele wereld zal veranderen. Nou ja, een heel klein microscopisch onderdeeltje van de wereld dan! Oh ja, ik dwaal weer af met mijn divergent denken; de opdracht Quick & Dirty inmiddels afgerond en opgeslagen in de bekende MLE dropbox. (leerlijn 3) Over druk gesproken, op naar de volgende sessie op school! Stuurgroep HGPD/HGW. Ook een interessant proces waar ik mijn drukke werkzaamheden graag aan koppel! Hoezo druk? Valt wel mee hoor, kwestie van plannen, prioriteren en vooral veel afschuiven... (sorry delegeren, Kwadrant S4)

Onderzoek en interventie (deel 2)

Doel: convergent denken bij de MT leden (inclusief mijzelf) stimuleren (vergroten) om de kern van schoolspecifieke problemen effectief te kunnen doorgronden. Probleemanalyse: Te veel gesignaleerde problemen keren na een bepaalde tijd terug. De kern van een probleem is nog niet helemaal gevonden waardoor de gekozen oplossing niet altijd effectief genoeg blijkt te zijn. Onderzoeksvraag: Kan het convergent denken op individueel niveau worden gestimuleerd door de grondbeginselen van het systeemdenken toe te passen? Deelvragen: Op welke wijze spelen karakters van betrokkenen een rol bij de beeldvorming van een probleem? Welke mentale modellen over de school zelf zijn bij betrokkenen aanwezig? In hoeverre beïnvloeden deze mentale modellen de beeldvorming van een gesignaleerd probleem? Kan het systeemdenken betrokkenen helpen om het denkproces rondom een gesteld probleem te verbreden? In hoeverre worden denkpatronen van elkaar gebruikt om een gesteld probleem op te lossen? Hoe gevoelig is men voor elkaars argumenten? Speelt het individueel denken in bedreigingen of in kansen een rol bij de beeldvorming van een probleem ? In hoeverre zijn betrokkenen bereid om het systeemdenken toe te passen? Doelgroep: leden van het MT (bouwcoördinatoren en IB’ers, 5 personen) Interventie: Week 1: 0 meting over persoonlijke ervaringen bij het zoeken naar oplossingen bij schoolspecifieke problemen. (Vragenlijst voor elk MT lid) Week 2: Keuze van een actueel (klein)probleem op schoolniveau* / introductie van het systeemdenken/convergent denken *Schoolleider geeft enkele opties Week 3: Koppelen van het probleem aan het systeemdenken / Analyseren van het probleem vervolgens Week 4: Zoeken naar oplossingen vanuit de grondbeginselen van het systeemdenken en elkaar informeren over persoonlijke ervaringen tot nu toe in het proces. Samen 1 oplossing kiezen voor het gestelde probleem Week 5: Oplossing schoolspecifiek probleem bespreken in het team. Vragen om reacties. Week 6: Afnemen van dezelfde vragenlijst bij elk teamlid als in week 1. Analyseren vragenlijsten en resultaten bespreken. Keuze wel/niet voor het systeemdenken gezamenlijk nemen door MT.

Convergent denken (echt mijn ding! #???)

Het maken van keuzes is voor mij niet altijd even makkelijk. Bij de opleiding hoor ik al diverse keren dat ik sterk ben in divergent denken. Vanuit een creatieve invalshoek een probleem te lijf gaan.’Out of the box denken’ is voor mij als schoolleider geen probleem. Dit simuleert mijn denken en geeft mij energie om met de gestelde problemen aan de slag te gaan. De andere kant van de medaille is dat ik meer moeite heb met convergent denken. Analytisch, rechtlijnig en ‘snel to the point’ naar iets toe werken, vind ik lastiger. Ik zoek liever de grenzen van de (denk)kaders op en waarom altijd maar de makkelijke manier kiezen als er weer een uitdaging om de hoek ligt? Dit belemmert nogal eens mijn effectieve denkpatronen en daar ben ik mij van bewust. Ook mijn schrijftaal verraadt dit. Ik schrijf beeldend, zie van alles en laat dit vloeiend uit mijn pen komen. Geen zuivere pure taal, analytisch, zakelijk en rechtlijnig. Ik hou van kleurrijk, creatief schrijven met veel kronkelige bijzinnen en (ver)gezochte bijvoegelijke naamwoorden. Vraag mij dan ook voortdurend dingen af en zet die ogenblikkelijk op papier. Makkelijk iets op papier kunnen zetten, spelen met woorden, vanuit een humoristische kwinkslag. Het leest voor menig persoon prettig. Als kind wilde ik altijd al journalist worden. Leek mij prachtig om op een creatieve wijze mensen te kunnen informeren. Uiteindelijk koos ik voor het onderwijs omdat ik voor de Academie voor Journalistiek (2 keer) ben uitgeloot. Niet op basis van talent maar gewoon op basis van aanmelding. Toch best vreemd als een kwaliteit niet in de afweging wordt meegenomen… De huidige PABO’s houden tegenwoordig assessments om de juiste personen te laten kwalificeren. Een terechte keuze. Nog steeds sta ik achter de keuze om als onderwijzer aan de slag te gaan. Dit heeft mij veel gebracht. En zie, na al die jaren nu als schoolleider, ervaar ik nog steeds de prachtige kanten van dit vak. Het vergroten van mijn convergent denken, en dat van mijn collega’s, kan inzicht geven in de kern van menig schoolspecifiek probleem. Dit verklaart ook mijn voorliefde voor ondernemend leiderschap en graag ‘in het diepe springen’ zonder meteen te weten wat de toekomst brengt hierbij. Avontuurlijk en altijd gaan voor de uitdagingen,kansen en mogelijkheden. Geen behoudendheid op menig vlak. Ook dat kent uiteraard zijn nadelen. Bij het zoeken naar de juiste onderzoeksvraag in het hele proces ben ik dit ook gaan ervaren. Ik denk nog erg groot en te pragmatisch. Zaken koppelen en effectief te lijf willen gaan. Ik merk nu ook dat ik veel kleiner moet denken. Bij mijn zoektocht naar de geschikte onderzoeksvraag ga ik nog veel te veel kanten op. Vindt voortdurend te veel dingen interessant die (toevallig) op mijn pad komen. Dit belemmert mijn uiteindelijke keuze dan ook. Ik wil dan ook mijn gestelde problematiek (in minder mate convergent kunnen denken) kopelen aan mijn onderzoeksvraag. Dit helpt mij weer om mijzelf hierin ook te ontwikkelen. Daarnaast kan ik, over pragmatisch gesproken,ook gewoon een collega raadplegen die veel beter in het convergent denken is. Kan ik ook weer verder met mijn creatieve gedachten… :) 

Denken doe je zo!

Divergent denken (creatief) Er is van divergent denken sprake wanneer het probleem verschillende oplossingen of antwoordmogelijkheden toelaat. Een probleem dat divergent denken vereist, is bijvoorbeeld het volgende: Geef zoveel gebruiksmogelijkheden van een baksteen, als je kunt. Je hebt acht minuten de tijd. Een huis bouwen, boekensteunen, een doel markeren bij het voetballen; er zijn talrijke antwoorden te verzinnen. De prestaties op het baksteen probleem zijn beter naarmate men een baksteen van meer kanten kan bekijken, in verschillende functionele verbanden kan plaatsen. De denker wordt uitgedaagd om de baksteen te herstructureren. Alleen in het baksteen probleem staat de herstructurering niet in het kader van het probleem, maar wordt de herstructurering als het ware systematisch nagestreefd. Convergent denken (analytisch) Het convergente denken vindt plaats wanneer er sprake is van problemen waarvoor slechts één oplossing de juiste of verreweg de beste is en deze oplossing wordt geheel door de in het probleem gegeven informatie bepaald. Bovendien is de in het probleem geboden informatie voldoende om tot de oplossing van het probleem te komen.Convergent denken is logisch en leidt tot unieke of weinig oplossingen die ten uitvoer kunnen worden gebracht.

Interventie en onderzoek

Mijn interventie zal met name gericht zijn op het verkrijgen van (nieuwe) inzichten om de compexiteit van onze schoolorganisatie beter te kunnen doorgronden. Op welke wijze beïnvloeden de verschillende onderdelen de school als systeem? Wat zijn de onderliggende vaste patronen en kunnen deze doorbroken worden? Het effect van onze oplossingen zijn vaak van korte duur. Hoe komt dit en begrijpen wij nu echt wat het probleem werkelijk is? De kern pakken door sytematisch te kijken naar de deelproblemen en hier samenhang in constateren. Interventie: Het systeemdenken introduceren in het MT (bouwcoördinatoren en IB'ers)en dit koppelen aan de hand van een actuele problematiek. Gedurende 6 weken zal het pedagogisch klimaat in de groepen en op schoolniveau onder de loep worden genomen. Veel collega's ervaren een toename van negatief gedrag bij de leerlingen. Ondanks diverse interventies blijft dit fenomeen terugkeren. Hoe kunnen wij deze negatieve spiraal op groeps- en schoolniveau ombuigen? Wat ik doe als schoolleider: Introduceren van het systeemdenken aan de MT leden middels studie en exploratie van verborgen structuren van onze schoolorganisatie. Hierna de gestelde problematiek in beeld brengen middels gesignaleerde voorbeelden uit de praktijk. Het stimuleren van wijsheid: 'thinking and acting wisely'. Asl schooleider wil ik toe naar: -van reageren naar cocreëren -van symptomen naar structuren -van korte naar lange termijn -van ik naar wij -van delen naar geheel -van kennis en weten naar leren en ontwikkelen Samen met het MT analyseren van de situatie (negatief pedagogisch klimaat) Het denken op managementniveau veranderen door 'broader, deeper, richer and more justifiable'te denken. De onderzijde van de ijsberg gaan ontdekken dus. Onderzoeksvraag: Op welke wijze helpt 'het systeemdenken' de school om het pedagogisch klimaat in de groepen positief te beïnvloeden? Subvragen: -Welke vaste patronen binnen het pedagogisch klimaat zijn herkenbaar? -Welke mentale modellen zijn bij het MT aanwezig? -Welke deelproblemen op sociaal/emotioneelgebied (pedagogisch klimaat) zijn herkenbaar? -Hoe is de samenhang hierbij opgebouwd? -In hoeverre staan de MT leden open om het systeemdenken een plek te geven binnen de organisatie? -Zijn de genoemde doelen van 'thinking and acting wisely'op korte termijn realiseerbaar? (6 weken) -Wat zijn de positieve invloeden van systeemdenken bij de individuele MT leden? -Welke struikelblokken/problemen worden bij dit proces ervaren? -In welke positieve/negatieve mate beïnvloeden individuele karaktereigenschappen van de zittende MT leden het proces van systeemdenken? Ik wil dit gaan onderzoeken met een vragenlijst vooraf (nulmeting) en afname van een diepte interview achteraf met elk individueel MT lid. Tussentijds volgen evaluaties om het proces in kaart te brengen. Opbouw systeemdenkweken: -week 1: introductie systeemdenken in het MT en zelf aan de slag gaan met gerichte opdrachten/ nulmeting uitvoeren/pedagogisch klimaat in kaart brengen/doelen van het stimuleren van wijsheid bespreken -week 2: kennis delen en ervaringen uitwisselen rondom systeemdenken/mentale modellen bespreken/zoeken naar samenhang van deelproblemen binnen het huidig pedagogisch klimaat /ijsberg van het pedagogisch klimaat in beeld brengen -week 3: individuele gesprekken voeren met MT leden over systeemdenken (tussentijdse evaluatie) -week 4: gezamenlijk de uitkomst van individuele gesprekken over systeemdenken bespreken en hier trends uit halen (inzicht verkrijgen) -week 5: Alle eerder uitgevoerde interventies om het pedagogisch klimaat te verbeteren onder de loep nemen en hier conclusies uit trekken/zoeken naar de kern van het probleem en dit in kaart brengen/nieuwe oplossingen -week 6: presentatie van nieuwe inzichten rondom pedagogisch klimaat aan het team (aanbevelingen en schoolafspraken maken)/diepte interviews met zittende MT leden afnemen/analyseren en conclusies trekken